Pisanie w socjologii

Problem badawczy

Prowadzący zajęcia, którzy zadają do napisania prace, a nawet promotorzy prac dyplomowych często pozostawiają studentom wolną rękę w kwestii doboru tematu. To świetnie – możesz rozwijać się w nieograniczony sposób. Trzeba to tylko wykorzystać.

poszukiwanie tematu

Dobrym źródłem inspiracji są własne zainteresowania. Postaraj się pisać na temat, który cię ciekawi lub taki, o którym masz pewną wiedzę – na przykład ze względu na hobby. Z drugiej strony, dobrze jest pisać o czymś nowym, żeby dowiedzieć się zupełnie nieznanych rzeczy. Taka sytuacja może mieć również miejsce, jeśli prowadzący zadaje ci konkretny temat.

Często studenci proponują tematy zbyt obszerne, żeby wyczerpująco omówić je w krótkiej pracy – a nawet w kilkudziesięciostronicowej dysertacji. Postaraj się doprecyzować temat, skupić na jednym aspekcie sprawy.

stawianie problemu

Problem zbyt dużej ogólności rozwiązuje postawienie problemu. Zamiast pisać o “dewiacjach” (przecież omawiają to już podręczniki, słowniki i encyklopedie) możesz skoncentrować się na “międzykulturowych różnicach w definiowaniu dewiacji” – innymi słowy, o tym, jak różne społeczności uznają inne zachowania za dewiacyjne. To już dość wąski temat, ale nadal możemy sobie wyobrazić niekończącą się listę możliwych porównań. Skupienie się na jednym przykładzie: weźmy “palenie marihuany” pozwoli nam zawęzić pracę. Innym sposobem na formułowanie niezbyt ogólnego tematu  jest ograniczanie się do konkretnej społeczności, grupy czy kategorii społecznej, a także miejsca lub czasu. Ograniczając odpowiednio temat unikniesz zarzutu o pominięciu czegoś ważnego.

Sam temat to mało – należy go sproblematyzować. Pisanie o “dewiacjach” to suchy opis – pisanie o “różnicach” i “definiowaniu” stawia cię wobec problemu, który trzeba opracować, który łatwo zamienić na pytania badawcze: “jakie są różnice w definiowaniu?”, “w jaki sposób te definicje są tworzone? jak przekazywane?”, “czy mogą ulegać zmianie?” itd.

definicje

Naszą pracę należy zacząć od jasnego zdefiniowania kluczowych pojęć. Wyczerpująco o definiowaniu piszą autorzy podręcznika z Metod (Chava Frankfort-Nachmias, David Nachmias, Metody badawcze w naukach społecznych, Poznań 2001, ss. 41 – 46). Nauki społeczne operują zbiorem powszechnie rozumianych przez badaczy pojęć – jednak bardzo często zdarzają się znaczne różnice w ich rozumieniu. Dlatego koniecznie poinformuj czytelników (i oceniających!), jak ty definiujesz kluczowe pojęcia twojej pracy. Dobrą praktyką jest odwoływanie się do definicji już istniejących.

Pamiętaj, że definicje mają łączyć poziom konceptualny z empirią (czyli abstrakcje z . Twoje pojęcia będą musiały zostać zoperacjonalizowane w pracy, tak, żeby konkretne przykłady i dane odpowiadały abstrakcyjnym definicjom.

teoria

Studenci niższych lat nie posiadają jeszcze tak dużej wiedzy, ale w miarę możliwości od samego początku należy wykorzystywać istniejącą teorię socjologiczną do dwóch celów:

  • Aby umieścić swoją pracę w odpowiednim paradygmacie – sposobie myślenia o świecie społecznym. To kluczowe, wyjaśnić czytelnikom jakie jest twoje stanowisko wobec podstawowych spraw, które wciąż są przedmiotem dyskusji w socjologii: czym jest i w jaki sposób istnieje społeczeństwo, czy i w jakim stopniu można je poznać oraz, jak należy je wobec tego badać. Dziedziny wiedzy, które zajmują się tymi zagadnieniami nazywamy odpowiednio: ontologią, epistemologią i metodologią. Od tego zależy, jaki poziom i rodzaj zjawisk będzie cię interesować i jakimi metodami będziesz je obserwować.
  • Aby wykorzystać istniejącą teorię do wyjaśnienia lub uporządkowania opisu zjawiska, które badasz korzystając z niej jak z matrycy, którą przykładasz do zjawisk społecznych.

Są dwie strategie korzystania z teorii w swojej pracy: możesz postawić hipotezę wynikającą z istniejącej teorii i bronić jej przytaczając dane i inne argumenty (nazywamy to dedukcją) lub zintegrować swoje wnioski z teorią po omówieniu materiału (indukcja).

Ten element pracy bywa nazywany “ramą teoretyczną”.

Metodologia

Zwłaszcza w pracach badawczych z części teoretycznej wyodrębniamy to wszystko, co dotyczy sposobu, w jaki przeprowadziliśmy badania. Od pytań o naturę zjawisk społecznych, po szczegółowe informacje o tym, jak je badaliśmy. Trzeba ocenić zalety i wady naszego podejścia, zwłaszcza, że istnieje wiele rozwiązań i ocenia się je w kategoriach użyteczności bardziej niż słuszności. Celem tej części pracy jest udostępnienie czytelnikom warsztatu naszej pracy, tak, żeby mogli zrozumieć i ocenić w jaki sposób doszliśmy do takich a nie innych wniosków.

Dane

wstępna orientacja

Dobrym punktem wyjścia jest odpowiednie zapytanie w wyszukiwarce stron WWW. Przeglądnięcie tematu na przykład w Wikipedii pozwoli nam zorientować się w naszym obszarze. Dobrym źródłem są teksty prasowe i popularno-naukowe, filmy dokumentalne i wreszcie słowniki i podręczniki nauk społecznych. Należy je traktować  poglądowo, nie mogą stanowić głównej i jedynej literatury przedmiotu.

Lektura podręczników to dobry początek właściwej  pracy. Poszczególne rozdziały są na tyle ogólne, że nasz problem znajdzie się na pewno w którymś z nich, a przytaczane idee i literatura pomogą rozpocząć poszukiwania materiałów do naszej pracy.

Warto korzystać także z konsultacji pracowników naukowych. Wystarczy przejrzeć ich strony internetowe, nazwy kursów, które prowadzą lub po prostu popytać wśród kolegów i innych pracowników, żeby dowiedzieć się, czym się zajmują i czy, w związku z tym mogą ci pomóc.

literatura przedmiotu

Podstawowym źródłem wiedzy w pracy na poziomie akademickim jest literatura naukowa. Redakcje naukowe, recenzenci i inne instytucje stoją na straży rzetelności i odpowiedniego poziomu wiedzy gromadzonej w książkach i czasopismach naukowych. Poza szczególnymi przypadkami, twoja praca powinna opierać się na literaturze naukowej.

Książki i czasopisma są dostępne w czytelni i bibliotece uniwersytetu. Wygodnym sposobem jest przeglądanie baz danych w sieci. Świetny katalog posiada Biblioteka Narodowa. Uniwersytet subskrybuje wiele zagranicznych baz danych – tam możesz szukać źródeł w języku angielskim i innych. Największa firma przeszukująca internet – Google także udostępniła usługę scholar.google.com – pod tym adresem znajduje się wyszukiwarka akademickich żurnali, książek, zasobów baz danych doktoratów i prac magisterskich i innych źródeł uczelni i wydawnictw naukowych.

Tradycyjna wizyta w czytelni jest również nieoceniona – pomogą pracownicy biblioteki, ale też książka na półce obok może okazać się bardzo przydatna.

Warto wertować książki i artykuły w socjologicznych czasopismach – bibliografie oferują listy potencjalnie przydatnych lektur, a indeksy pomogą odnaleźć tę część tekstu, która będzie najbardziej przydatna w twojej pracy. Przegląd literatury ma pokazać twoje umiejętności naukowe, czyli to, czy i w jakim stopniu rozumiesz postawiony problem, dostrzegasz jego złożoność, czy potrafisz przekonująco uzasadnić jego wybór oraz sposób wyjaśnienia.

Pamiętaj, że literatury nie wolno przeglądać tendencyjnie – wybierając tylko te omówienia, które potwierdzają twój punkt widzenia. Analiza naukowa to rzetelne wykorzystanie wszystkich dostępnych źródeł – jeśli nie zgadzasz się z czyimś stanowiskiem – przedstaw je i skrytykuj. Przegląd literatury nie może być wyłącznie suchym opisem – streszczeniem poszczególnych opracowań. Twoim zadaniem jest pokazanie, jak każde z nich łączy się z wybranym przez ciebie tematem.

wyniki badań

Żeby obronić swoją tezę, a nawet tylko po to, żeby opisać jakieś zjawisko warto odwoływać się do wyników badań, które przeprowadzili już inni.

Możesz korzystać z publikacji wyników badań sondażowych i innych zamieszczanych w raportach publikowanych w popularnych mediach oraz na stronach internetowych agencji badawczych.

obserwacje własne

Studia socjologiczne rozwijają twoją wrażliwość i chociaż własnych, potocznych obserwacji, nie można traktować jak danych uzyskanych w badaniu, możesz korzystać z własnych doświadczeń, żeby ilustrować zjawiska, które opisujesz. Pamiętaj, że może to być jedynie dopełnienie argumentacji, a nie jej podstawa.

własne badania

Na pierwszych latach studiów pewnie nie będziesz ich przeprowadzać, ale najpóźniej pisząc pracę licencjacką będziesz cytował własne wyniki. Zadbaj o to, żeby przedstawić je w sposób przejrzysty i elegancki. Eksponuj na wykresach i w tabelach tylko te dane, do których rzeczywiście się odnosisz. Stosuj się do zasad etyki badań oraz praktyki metodologii z kursów i podręczników.

notatki

Każda sesja pracy ze źródłami, książkami, danymi, wynikami innych badań musi kończyć się notowaniem. Oszczędzi ci to pracy, powracania do lektur, ponownego rekonstruowania stanowiska autorów i wreszcie: odtwarzania własnych przemyśleń i pomysłów, które można było zanotować na marginesie. Czytanie tekstów naukowych ot tak – to strata twojego czasu!

zakładki

Przeglądanie stron internetowych może być równie inspirujące co ulotne. Porządkowanie i utrzymywanie zasobów online, które się przeglądnęło oszczędzi dużo czasu i pozwoli łatwo zintegrować znalezione dane wokół opracowywanego tematu. Szczególnie pożyteczne może być wykorzystanie fukcji etykietowania i komentowania (notowania).

Plan pracy

Najlepszy pomysł potrzebuje organizacji. Plan pracy powinien powstać na bazie twoich notatek z przeczytanej literatury i zgromadzonych wyników badań. Pozwoli ci przeprowadzić argumentację, omówić wszystkie wątki i nie pozwolić sobie na niepotrzebne dygresje.

pomysł

Jeśli to twierdzenie, które trzeba tylko udowodnić – nazywamy to hipotezą. Może to także być kierunek badań, który chcesz obrać. Jest bardzo ważne, żeby znać literaturę przedmiotu, nie “wyważać otwartych drzwi”, a także starać się przygotwać coś intelektualnie oryginalnego, nową perspektywę lub nowe zjawisko. Pisanie pracy ma być dla ciebie doświadczeniem rozwijającym intelektualnie – ale też oceniający je czytelnicy liczą na to, że dowiedzą się od ciebie czegoś ciekawego!

argumentacja

Pamiętaj, żeby formułować twoje argumenty przejrzyście, prostym i zrozumiałym językiem. Dobrym sposobem jest przygotować je wcześniej w punktach, tak, żeby pisana ciągłym tekstem praca odzwierciedlała strukturę twojego pomysłu, a nie była zbiorem przypadkowych dygresji.

sposób prowadzenia wywodu

omówienie

Prowadzący kurs może po prostu zadać do omówienia dane zagadnienie. To najprostszy sposób pisania pracy naukowej, należy tylko wykonać dobrą robotę w bibliotece i odpowiednio syntezować stanowiska innych autorów i wyniki badań na zadany temat.

wyjaśnienie

Socjologia stara się zrozumieć i wyjaśnić procesy społeczne. Możesz być poproszony o przeprowadzenie podobnej operacji w swojej pracy. Pamiętaj, żeby swoje pomysły i intuicje skonfrontować z istniejącą literaturą, a przede wszystkim z danymi z badań.

ocena

Poproszeni o ocenę nie możemy pozwolić sobie na wygłaszanie prywatnych opinii. Ocenę zjawisk społecznych należy przeprowadzać w świetle kryteriów, które jasno zdefiniujesz. Czytelnik musi mieć możliwość zrozumieć jak oceniałeś.

porównanie

Zdarza się, że w pracy chemy (lub musimy) porównać dwa zjawiska, jeszcze częściej – to samo zjawisko w innych kontekstach: czasie, kulturze, grupie etc. Wówczas – podobnie jak przy ocenianiu – należy przygotować listę kryteriów wg których będziemy dokonywać porównania. Można opisywać je jeden po drugim – kryterium po kryterium lub omówić oba (lub więcej) problemów według wszystkich kryteriów.

krytka

Krytyczne podejście do zjawisk społecznych jest wpisane w tradycję socjologiczną. Podobnie jak w przypadku oceny i porównania, należy jasno sformułować kryteria krytyki – należy także podać argumenty wywodzące się z istniejącej teorii czy badań lub z własnych danych.

esej

Esej przedstawia osobisty punkt widzenia autora. Można pozwolić sobie na więcej własnych obserwacji i ocen. Obowiązują jednak zasady krytykowania, omawiania i inne opisane powyżej.

recenzja

Możesz zostać poproszony przez prowadzącego zajęcia o przygotowanie recenzji wybranej publikacji z zakresu socjologii (artykuł, książka, raport z badań). Recenzowanie jest krytyczną oraz objaśniającą oceną dzieła, w naszym przypadku publikacji naukowej. Jak widać, nie sprowadza się ona do streszczenia wywodu autora i chociaż zawiera w sobie rekapitulację treści to jest ona uzupełniana o analizę i ocenę wartości poznawczej pracy. Krytykowanie musi mieć charakter konstruktywny, ocena musi być podparta argumentami. Uzasadnianie merytoryczne jest podstawą krytyki! Dlatego recenzent musi być zorientowany w dziedzinie, której dotyczy praca. Krytyczne ocenianie nie jest tożsame z wypowiadaniem własnej opinii o pracy czy poruszanym w niej zagadnieniu. Nie chodzi o to, czy artykuł się tobie podoba, czy nie, ale o to, czy wywód autora jest spójny, wiarygodny a temat wysycony.Wyraźnie oddzielaj swoje subiektywne opinie od krytyki opartej na argumentach. Recenzja powinna zawierać:

  • dane bibliograficzne recenzowanej pracy,
  • przedstawienie autora pracy (krótkie zaprezentowanie dorobku naukowego, doświadczenia badawczego, pozycji zajmowanej w środowisku naukowym),
  • przedstawienie głównych tez i struktury pracy (w tej części zrekonstruuj treść i strukturę pracy, problem badawczy, tezy i cele formułowane przez autora),
  • analiza krytyczna (kluczowa część recenzji, w której dokonujesz oceny, zarówno negatywnej jak i pozytywnej, pamiętając o merytorycznym uzasadnieniu tych ocen; porównaj tę pracę do innych prac z tego zakresu oceniając jej nowatorskość i wkład w rozbudowę podłoża teoretycznego i empirycznego. Ocenie poddaj: zawartość merytoryczną pracy (ocena postawionych celów – czy są możliwe do zrealizowania, ocena tez – czy są odkrywcze, zgodne z innymi koncepcjami i wynikami badań z tego samego obszaru tematycznego); strukturę wywodu (czy cele zostały osiągnięte, tezy obronione, czy autor odpowiedział na wszystkie postawione pytania, czy wywód jest spójny, uporządkowany a temat wysycony); metodologię pracy (oceń sposób dochodzenia do wniosków końcowych, jeśli jest to praca empiryczna, to oceń adekwatność zastosowanych metod i technik zbierania danych do problemu badawczego, sposób wnioskowania); styl (oceń sposób formułowania myśli, jasność i zrozumiałość wywodu),
  • podsumowanie (wydaj ocenę końcową, zbierz swoje argumenty, możesz też sformułować rekomendacje dotyczące pracy).

struktura

Podobnie jak w szkole, zachowujemy klasyczny schemat:

  • wstęp – rozwinięcie – zakończenie

W pracach socjologicznych nieco rozbudowujemy tę ścieżkę:

  • wstęp – teoria – dane – dyskusja – podsumowanie

Wstęp wprowadza czytelnika w zagadnienie, uzasadnia jego wybór i opisuje jego istotność.

Rozdział teoretyczny wprowadza w definicje użytych pojęć oraz wykorzystane teorie. W bardziej rozbudowanych pracach opisuje metodologię badania.

Wreszcie dochodzimy do danych – przeprowadzamy naszą argumentację z ich wykorzystaniem, omawiamy, wyjaśniamy, oceniamy, prównujemy lub krytykujemy – w zależności od tego, w jaki sposób prowadzimy wywód.

W części dyskusyjnej omawiamy przeprowadzaną operację intelektualną. Wyciągamy wnioski, podsumowujemy argumenty.

Na koniec zamykamy pracę wnioskami na przyszłość, propozycjami dalszych badań lub zastosowania naszych pomysłów.

styl

Pisz rzeczowo, krótkimi zdaniami, bez zbędnych ozdobników, używając precyzyjnych słów. Wartość tekstu naukowego poznaje się po jakości argumentacji, nie kwiecistym języku. Podobnie, nie używaj języka potocznego i kolokwializmów.

Z wyjątkiem formy eseju staramy się pisać bezosobowo, używając strony biernej.

Bibliografia i przypisy

Każdy tekst wykorzystany w przygotowaniu i pisaniu pracy musi znaleźć się w bibliografii. Formatowanie informacji bibliograficznych zawsze ustalają zlecający napisanie pracy. Szczegółowy przewodnik po cytowaniu w stylach APA i Chicago przygotowano pod adresem: http://socjolekt.uni.opole.pl/?p=2531

Wnioski, rekomendacje, dalsze kierunki

Nawet pracy zaliczeniowej nie pisze się ot tak. Z twojego wywodu musisz wyciągnąć wnioski, wskazać dalsze kierunki analiz. Ewentualnie, możesz zaproponować działania dla praktyków.

Aneks

W aneksie zamieść wszystkie materiały, które są ważne dla twojej pracy i do których się odwoływałeś: narzędzia badawcze, które wykorzystałeś w badaniach własnych, fotografie, rysunki, mapy, schematy. Na początku aneksu powinien się znajdować wykaz wszystkich załączników.

Abstrakt

To wypis z pracy – tworzy się go na końcu pracy, kiedy wiesz, o czym  i w jaki sposób pisałeś/aś. Szczegóły na temat pisania abstaktów znajdziesz pod tym adresem: http://socjolekt.uni.opole.pl/?p=2059

Uwaga na plagiaty!

Absolutnie nie wolno przytaczać ani wprost ani parafrazując słów i idei innych osób jako swoich. Szczegółowo omawia to instytutowa polityka antyplagiatowa pod adresem: http://www.socjologia.uni.opole.pl/show.php?id=80

Pytania?

Nie waha  się pytać o to, o czym i jak piszą studenci z twojego roku i starsze koleżeństwo. Koniecznie korzystaj z konsultacji pracowników naukowych – nie tylko tych, którzy prowadzą akurat dany kurs.

Więcej

Dla początkujących, dobrym punktem wyjścia jest cienka książka: Murray Morison, Jim Pey, Pisanie esejów z socjologii. Poradnik dla studentów. Dużo bardziej zniuansowanych rad udziela Howard Becker w swojej książce Writing for Social Scientists: How to Start and Finish Your Thesis, Book, or Article – można ją stosunkowo niedrogo kupić „w internecie”. Wreszcie cenne i zdecydowane uwagi zebrał w tym artykule Barry Wellman.

Napisano w dla studentów, główny nurt Tagi: , , , ,
0 comments on “Pisanie w socjologii
7 Pingi/Trackbacki dla "Pisanie w socjologii"
  1. […] Wskazówki dotyczące tego, jak prawidłowo przygotować recenzję socjologiczną znajdują się tutaj. […]

  2. […] Proszę zapoznać się z wpisem o pisaniu w socjologii. […]

  3. […] Dopracowujcie swoje tematy, trochę wskazówek o pisaniu prac znajdziecie tutaj; […]

  4. Na przyszły weekend napisał(a):

    […] Wreszcie, przypominam, że trzeba będzie zająć się jakimś problemem w zaliczeniowym wpisie – szukajcie Państwo tematów dla siebie. Małe wprowadzenie, jak przygotować i pisać pracę w socjologii można znaleźć pod tym adresem. […]

  5. Zamieszczanie recenzji napisał(a):

    […] w ogóle, a odpowiednia sekcja mówi o tym, jak pisać recenzje. Koniecznie zapoznajcie się z tą instrukcją zanim zabierzecie się do […]

  6. […] Pisanie pracy […]

Dodaj komentarz